18.73) अर्जुन उवाच |नष्टो मोह: स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत |स्थितोऽस्मि गतसन्देह: करिष्ये वचनं तव ||

 

अर्जुन उवाच |

नष्टो मोह: स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत |

स्थितोऽस्मि गतसन्देह: करिष्ये वचनं तव || 73||

#####

भगवद्गीता अध्याय 18 श्लोक 73:

श्लोक:

अर्जुन उवाच:

नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत।

स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव॥

अर्थ:

अर्जुन म्हणतो: "हे अच्युत (श्रीकृष्ण), आपल्या कृपेने माझा मोह नष्ट झाला आहे. माझी स्मृती (स्वत:ची खरी ओळख आणि कर्तव्य) परत आली आहे. मी आता स्थिर स्थितीत आहे आणि माझ्या सर्व शंका दूर झाल्या आहेत. मी आता तुमचे वचन, म्हणजेच माझे कर्तव्य, नक्कीच पार पाडेन.

---

ज्ञानेश्वरीतील संदर्भ:

ज्ञानेश्वर महाराजांनी या श्लोकाचे वर्णन ज्ञानेश्वरी अध्याय 18, ओवी 2138-2142 मध्ये केले आहे.

ओवी (तथाकथित):

"आता मोहाचा गोंधळ नष्ट झाला।

तुज मजला ज्ञान मजला।

स्मरण आले की तूच तो मूळ।

परमार्थ ॥"

स्पष्टीकरण:

ज्ञानेश्वर म्हणतात की, अर्जुनाच्या मनातील संभ्रम (मोह) नष्ट झाला आहे. आता त्याला त्याचे खरे स्वरूप आणि कर्तव्य (धर्म) समजले आहे. हे ज्ञान श्रीकृष्णाच्या कृपेने प्राप्त झाले आहे. अर्जुन आता आत्म्याच्या शाश्वत स्वरूपाशी जोडलेला आहे आणि त्याची सर्व शंका दूर झाल्या आहेत.

---

तुकाराम गाथेत संदर्भ:

तुकाराम महाराजांनीही या प्रकारच्या स्थितीचे वर्णन केले आहे:

ओवी (तथाकथित):

"आता मोह गेला माझा।

प्रसाद तुझा देवा।

स्मरण नित्य राहे तुझे।

चित्त निर्मळ ॥"

स्पष्टीकरण:

तुकाराम महाराज म्हणतात की भगवंताच्या कृपेने भक्ताचा भ्रम नष्ट होतो आणि चित्त निर्मळ होते. भगवंताचे नामस्मरण आणि सेवा हेच खरी साक्षात्काराची प्रक्रिया आहे. अर्जुनाची स्थिती ही तुकाराम महाराजांच्या या भावनेशी जुळणारी आहे

---

दैनंदिन जीवनातील उदाहरणे:

1. करिअर निवड आणि गोंधळ:

एका विद्यार्थ्याला भविष्यात कोणता अभ्यासक्रम निवडायचा याबद्दल संभ्रम असतो. तो अनेक लोकांचे सल्ले घेतो, पण शेवटी योग्य मार्गदर्शन मिळाल्यावर त्याचा गोंधळ दूर होतो आणि तो ठाम निर्णय घेतो. हेच अर्जुनाच्या अवस्थेसारखे आहे.

2. आध्यात्मिक प्रवासातली अडचण:

कोणीतरी अध्यात्माचे महत्व समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो, पण त्याला सुरुवातीला मोह आणि शंका येतात. योग्य गुरु मिळाल्यावर त्याला शंका दूर होतात आणि तो योग्य मार्गावर जातो.

3. कुटुंबातील समस्या:

एखाद्या व्यक्तीला कुटुंबातील वाद मिटवण्यासाठी निर्णय घ्यायचा असतो, पण त्याच्याच नातलगांशी त्याला मोह असतो. योग्य विचार करून आणि तटस्थ होऊन तो योग्य निर्णय घेतो.

4. आरोग्य समस्या:

कोणीतरी आपल्या जीवनशैलीमुळे आजारी पडतो, आणि डॉक्टरच्या सल्ल्याने योग्य आहार आणि व्यायामाचा मार्ग अनुसरतो. त्याचा गोंधळ आणि वाईट सवयी सोडून तो आरोग्याकडे 

---

अधिक विस्तृत स्पष्टीकरण:

अर्जुनाच्या "नष्टो मोहः" या अवस्थेचे दोन भागांमध्ये विश्लेषण करता येईल:

1. मोहाचा नाश: मोह म्हणजे अज्ञान आणि अज्ञानातून येणारे चुकीचे निर्णय. जेव्हा व्यक्तीला जीवनाचे खरे स्वरूप समजते तेव्हा मोह आपोआप दूर होतो.

2. स्मृतीचा लाभ: स्मृती म्हणजे आत्म्याचे खरे स्वरूप आणि धर्म (कर्तव्य). भगवंताच्या कृपेनेच ही स्मृती परत मिळ

---

भक्तीमार्गातील उपदेश:

1. नामस्मरणाचा प्रभाव: सतत नामस्मरणाने मोह दूर होतो आणि चित्त शुद्ध होते.

2. गुरुंचे महत्व: योग्य गुरुचे मार्गदर्शन आणि कृपा मिळाल्याशिवाय शंका दूर होत नाहीत.

3. स्वधर्माचे पालन: प्रत्येकाने आपल्या जीवनातील जबाबदाऱ्या योग्य प्रकारे पार पाडल्या पाहिजे

---

उदाहरणे अधिक तपशीलवार:

1. उद्योगक्षेत्र:

तुम्ही एखाद्या व्यवसायात मोठा निर्णय घ्यायच्या आधी संभ्रमात असता. परंतु जर तुम्हाला योग्य मार्गदर्शन मिळाले, जसे की अनुभवी व्यक्तीचे सल्ले, तुम्ही योग्य निर्णय घेऊन यशस्वी होऊ शकता. अर्जुनाच्या स्थितीत कृष्ण हे मार्गदर्शक आहेत.

2. शिक्षक आणि विद्यार्थी:

एका विद्यार्थ्याला अभ्यासात रस नसतो, पण शिक्षक त्याला प्रेरणा देतो. त्या प्रेरणेने तो आपल्या जबाबदाऱ्या समजून घेतो आणि यशस्वी होतो.

3. योगाभ्यास:

योगाच्या सुरुवातीला अनेक जण शंका घेतात की यामुळे काही होईल का. पण सातत्याने सराव केल्यावर आणि योग्य गुरुचे मार्गदर्शन घेतल्यावर त्यांना अनुभव येतो की मन स्थिर होते

---

हे श्लोक भक्ताला सांगतो की, भगवंताची कृपा मिळवण्यासाठी शरणागती महत्वाची आहे. जीवनातील गोंधळ दूर करण्यासाठी योग्य गुरु, भक्ती आणि स्वतःच्या कर्तव्यासाठी ठाम राहणे हे आवश्यक आहे.

#####

#####

Bhagavad Gita Chapter 18, Verse 73

Verse:

Arjuna Uvaacha:

Nashto Mohah Smritir Labdha Tvat-Prasadanmayachyuta |

Sthito’smi Gatasandehah Karishye Vachanam Tava ||

Translation:

Arjuna said: “O Achyuta (Krishna), my delusion has been destroyed, and I have regained my memory (true knowledge and understanding of my duty) by Your grace. I am now firmly established and free of doubts. I will act according to Your instructions.”

---

Explanation from the Jnaneshwari (Commentary by Saint Jnaneshwar):

This verse is elaborated in Jnaneshwari, Chapter 18, Ovis 2138-2142.

Paraphrased Ovi:

"Now the turmoil of delusion has disappeared.

I have attained the knowledge You bestowed.

I now remember that You are the ultimate source.

I am firmly rooted in the supreme truth."

Explanation:

According to Saint Jnaneshwar, Arjuna’s mental confusion has been eradicated, and he has understood his true self and duties. This understanding is a result of divine grace, which has helped Arjuna reconnect with his eternal nature. He is now steadfast in his resolve, free from doubts, and ready to fulfill his responsibilities as guided by Krishna.

---

Reference from Tukaram’s Abhanga:

A similar sentiment is expressed by Saint Tukaram in his Abhangas.

Paraphrased Abhanga:

"Now my delusion has vanished.

By Your grace, O Lord,

I am filled with constant remembrance of You,

And my heart is cleansed of all impurities."

Explanation:

Saint Tukaram emphasizes that when divine grace dawns upon a devotee, their confusion and ignorance dissipate. Constant remembrance of the divine purifies the mind and brings clarity of purpose. This aligns perfectly with Arjuna’s state of mind in this verse, where he feels spiritually empowered and ready to act.

---

Practical Examples from Daily Life:

1. Career Decisions:

A student, overwhelmed by the options for their career path, feels confused and unsure. After seeking the guidance of an experienced mentor, they gain clarity about their strengths and purpose. This newfound understanding enables them to make a firm decision and move forward confidently, just as Arjuna does after Krishna’s counsel.

2. Spiritual Journey:

A person beginning their spiritual path might feel lost amidst various teachings and practices. However, finding a genuine guru helps them understand their true nature, dispelling doubts and providing direction, much like Krishna’s guidance to Arjuna.

3. Family Conflicts:

In a family dispute, someone may feel torn between emotions and obligations, unable to decide the right course of action. After introspection or seeking advice from a wise elder, they can resolve the conflict with clarity and fairness, free from emotional entanglements.

4. Health Challenges:

A person struggling with poor health due to lifestyle choices may feel stuck. With the guidance of a doctor or a fitness expert, they begin to make changes and regain control over their well-being, overcoming confusion and lethargy.

---

Detailed Analysis of the Verse:

The verse highlights two key aspects of spiritual transformation:

1. Destruction of Delusion (Nashto Mohah):

Delusion represents ignorance and the inability to discern right from wrong. When divine wisdom illuminates the mind, this confusion dissipates.

2. Regaining Memory (Smritir Labdha):

Memory here refers to the remembrance of one’s true nature as the eternal soul and the understanding of one’s duties. This clarity arises through the grace of a guru or divine intervention.

---

Lessons for the Path of Devotion:

1. Power of Surrender: True transformation begins with surrendering one’s ego and doubts to a higher power.

2. Importance of a Guru: A spiritual mentor can guide a seeker through confusion and lead them to self-realization.

3. Commitment to Duty: Understanding one’s responsibilities and performing them with clarity and dedication is essential for spiritual progress.

---

Additional Practical Examples with Insights:

1. Workplace Challenges:

In the professional world, one might face dilemmas about ethical decisions or career directions. A mentor's advice or inner reflection can clear doubts, leading to confident and righteous actions, similar to Arjuna’s renewed determination.

2. Teacher-Student Relationship:

A student struggling with a subject might feel demotivated. With a teacher’s guidance and encouragement, they overcome their confusion, regain focus, and succeed in their studies, mirroring Arjuna’s journey of empowerment.

3. Yoga Practice:

Many individuals begin yoga with doubts about its benefits. Through consistent practice and proper guidance, they experience mental clarity and emotional stability, realizing the transformative power of discipline.

---

This verse serves as a reminder that divine grace, combined with sincere effort and surrender, can dissolve all confusion and empower one to fulfill their true purpose in life.