18.69) न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तम: |भविता न च मे तस्मादन्य: प्रियतरो भुवि ||

 

न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तम: |

भविता न च मे तस्मादन्य: प्रियतरो भुवि || 69||

#####

श्लोक: भगवद्गीता अध्याय 18, श्लोक 69

"न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः।

भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि।।"

---

अर्थ (मराठीत):

"ज्या व्यक्तीने भगवद्गीतेचे गुप्त ज्ञान भक्तांपर्यंत पोहोचवले, तो मला सर्वात प्रिय आहे. पृथ्वीवर त्याच्यापेक्षा प्रिय मला कोणीही नाही आणि भविष्यातही कोणी होणार नाही.

---

ज्ञानेश्वरीतील ओवी (तत्सम):

"ज्याची सेवा होई अशी,

सांगे गुप्त हे गीतेची।

तोच मम अत्यंत आप्त,

आणि श्रेष्ठ भक्त।।"

स्पष्टीकरण (ज्ञानेश्वरीच्या अनुषंगाने):

संत ज्ञानेश्वर या श्लोकाचे स्पष्टीकरण देतात की, जो भगवंताचे गूढ ज्ञान भक्तांमध्ये पसरवतो, तो ईश्वराच्या दृष्टीने अत्यंत प्रिय होतो. हा भक्त भगवंताच्या सेवेसाठी स्वतःला वाहून घेतो आणि इतरांनाही भक्तीचा मार्ग दाखवतो. त्याच्या या सेवेमुळे तो इतर कोणत्याही भक्तांपेक्षा अधिक निकट होतो.

---

दैनंदिन जीवनातील उदाहरणे (ज्ञानेश्वरीच्या संदर्भात):

1. ज्ञानाचा प्रसार:

जसे संत ज्ञानेश्वरांनी ज्ञानेश्वरीतून गीतेचे ज्ञान सामान्य लोकांपर्यंत पोहोचवले, तसेच एखादा गुरू आपल्या शिष्यांना ज्ञान देतो, जो त्याचा अत्यंत प्रिय होतो.

2. स्वत:चा लाभ आणि इतरांचा उद्धार:

जो भगवद्गीतेच्या शिकवणीचा प्रचार करतो, त्याला स्वतःही आध्यात्मिक उन्नती मिळते आणि समाजालाही लाभ होतो.

3. सामाजिक सेवेमधून आध्यात्मिक उन्नती:

कोणीतरी भगवद्गीतेवरील प्रवचनांचे आयोजन करून लोकांमध्ये भक्तीचा प्रसार करतो, तो ईश्वराच्या दृष्टीने महत्त्वाचा ठरतो

---

तुकाराम गाथेतील ओवी (तत्सम):

"जो हरिगुण गातो,

तोच मज प्रिय असतो।

तुका म्हणे त्याचा होईल उद्धार,

जो हरिचे नाव सांगतो सार।।"

स्पष्टीकरण (तुकाराम महाराजांच्या दृष्टिकोनातून):

संत तुकाराम सांगतात की, जो भक्त ईश्वराचे गोडवे गातो आणि त्याचे ज्ञान पसरवतो, तोच भगवंताचा अत्यंत प्रिय भक्त ठरतो. अशा भक्ताचा उद्धार निश्चित होतो, कारण तो ईश्वराच्या कार्यात आपला पूर्ण सहभाग दाखवतो

---

दैनंदिन जीवनातील उदाहरणे (तुकाराम गाथेच्या संदर्भात):

1. हरिकीर्तनाचा प्रचार:

जो भक्त कीर्तनाच्या माध्यमातून भगवंताचे नाम प्रचार करतो, तो ईश्वराचा प्रिय होतो.

उदाहरण: जसे संत एकनाथ महाराजांनी हरिपाठ रचला आणि तो सर्वत्र पोहोचवला.

2. समाजात भक्तीचा प्रसार:

कोणीतरी गाथा सांगून भक्तांच्या मनात भक्ती जागृत करतो, ज्यामुळे तो ईश्वराचा प्रिय बनतो.

3. नामस्मरणाचे महत्त्व:

जो भक्त स्वतः नामस्मरण करतो आणि इतरांनाही प्रेरित करतो, त्याच्यावर भगवंत विशेष कृपा करतो

---

विस्तृत स्पष्टीकरण व अधिक उदाहरणे:

या श्लोकात भगवंत स्पष्टपणे सांगतात की, जो भगवद्गीतेचे गूढ ज्ञान भक्तांमध्ये पोहोचवतो, तोच त्यांचा अत्यंत प्रिय भक्त ठरतो. अशा व्यक्तीची तुलना कोणाशीही करता येत नाही, कारण त्याचे कार्य इतरांच्या जीवनाला बदलण्याची ताकद असते.

अध्यात्मिक ज्ञानाचा प्रसार:

1. सर्वश्रेष्ठ सेवा:

भगवंताचे ज्ञान पसरवणे ही सर्वांत मोठी सेवा आहे.

उदाहरण: संत ज्ञानेश्वरांनी ज्ञानेश्वरीच्या माध्यमातून सर्वसामान्य लोकांना भगवद्गीतेचे गूढ ज्ञान समजावले.

2. सामाजिक प्रभाव:

ज्ञानाचा प्रसार केल्याने समाजात नैतिकता आणि भक्तीचा प्रसार होतो.

उदाहरण: एखाद्या कीर्तनकाराने गीतेचे महत्त्व सांगून लोकांना ईश्वराच्या मार्गावर आणले.

3. ईश्वरभक्तांचा उद्धार:

जो भक्त गीतेचे ज्ञान सांगतो, त्याला स्वतःही भगवंताची विशेष कृपा लाभते.

उदाहरण: जसे तुकारामांनी गाथेच्या माध्यमातून भक्तीचा प्रचार केला आणि लोकांपर्यंत भगवंताचा संदेश पोहोचवला.

---

अधिक उदाहरणे:

1. प्रवचनकाराचे कार्य:

जसे एखादा प्रवचनकार गीता किंवा रामायणाचे शुद्ध भाष्य करून लोकांना प्रेरित करतो, तसेच तो ईश्वराच्या विशेष कृपेला पात्र होतो.

2. सामूहिक भक्तीसाठी प्रयत्न:

जिथे एखादी व्यक्ती भगवंताच्या शिकवणीचे आयोजन करते, तिथे ती समाजासाठी एक आध्यात्मिक प्रकाश बनते.

3. ईश्वराच्या कार्यासाठी समर्पण:

ज्याने स्वतःला भगवंताच्या शिकवणीसाठी वाहून घेतले आहे, त्याचे जीवनच ईश्वराला समर्पित असते.

उदाहरण: संतांनी आपले संपूर्ण जीवन भगवंताच्या नावाचा प्रचार करण्यासाठी समर्पित केले आणि त्यातून त्यांना ईश्वर प्राप्त झाला.

---

सारांश:

या श्लोकात श्रीकृष्ण सांगतात की, जो भगवद्गीतेचे गुप्त ज्ञान भक्तांपर्यंत पोहोचवतो, तो पृथ्वीवर त्यांचा सर्वांत प्रिय भक्त आहे. हे कार्य ईश्वराची सेवा मानले जाते, आणि अशा भक्ताला ईश्वराची विशेष कृपा मिळते. भगवंतासाठी अशा व्यक्तीची महती अनन्य आहे, कारण त्याच्या कार्यामुळे अन्य लोकांचे जीवन बदलते आणि भक्तीचा मार्ग खुला होतो.

#####

#####

Verse: Bhagavad Gita Chapter 18, Verse 69

"Na cha tasmanmanushyeshu kashchinme priyakrittamah,

Bhavita na cha me tasmananyah priyataro bhuvi."

---

Translation:

"There is no one among humans more dear to Me than the one who shares this supreme knowledge, and there never will be anyone on this earth dearer to Me than such a person."

---

Dnyaneshwari's Interpretation (in verse):

"The one who spreads this divine knowledge,

Among My devotees with sincerity,

Becomes the dearest to Me,

And holds the highest place in My heart."

---

Explanation (Based on Dnyaneshwari):

Saint Dnyaneshwar explains that Krishna regards the act of sharing spiritual wisdom as the greatest form of service. The one who spreads the teachings of the Gita serves both humanity and the Divine. Such a person is not just a disciple but an instrument of God’s love, bringing others closer to liberation.

---

Daily Life Examples (Dnyaneshwari’s Perspective):

1. Sharing Knowledge as Service:

A teacher who explains the Bhagavad Gita to students is not just imparting knowledge but nurturing devotion within them. This act makes the teacher dear to the Divine.

2. Guiding Others Spiritually:

Similar to how a guru guides disciples through the wisdom of scriptures, anyone who shares and lives by these teachings becomes an example of divine grace.

3. Organizing Group Studies or Discussions:

When a devotee organizes study sessions or discussions about spiritual texts, they create an environment of collective growth and devotion.

---

Tukaram Gatha's Interpretation (in verse):

"Who speaks the glories of the Lord,

And spreads His divine name,

Tuka says, such a one

Is dearest to God, the Eternal Flame."

---

Explanation (Based on Tukaram’s Teachings):

Saint Tukaram emphasizes that those who sing the praises of God or share His teachings are the closest to the Divine. Their actions not only uplift themselves but also inspire others to walk the spiritual path, earning them the highest favor of God.

---

Daily Life Examples (Tukaram Gatha’s Perspective):

1. Spreading Devotion Through Kirtans:

A person who sings devotional songs or narrates stories of God’s glory during kirtans brings spiritual joy to others and becomes beloved to God.

2. Community Upliftment Through Spiritual Teachings:

An individual teaching the Gita or Tukaram’s abhangas (devotional poems) in a small village inspires faith in others and becomes an agent of divine transformation.

3. Encouraging Devotional Practices:

Someone who encourages others to chant God’s name or read sacred texts creates a ripple effect of devotion and becomes God’s special devotee.

---

Detailed Explanation with Practical Examples:

This verse underscores the unparalleled importance of sharing divine knowledge. Krishna assures that the one who spreads the teachings of the Gita with love and sincerity becomes the dearest to Him. This person becomes a bridge between humanity and divinity, guiding others toward liberation.

Key Messages:

1. Sharing as a Noble Act:

Sharing the teachings of the Gita is the highest form of service, not just to God but to humanity.

Example: A parent teaching their children the values of the Gita ensures that they grow up with a strong moral and spiritual foundation.

2. Transforming Others’ Lives:

The one who explains divine wisdom helps transform others’ lives and becomes a divine instrument.

Example: A mentor helping their students understand the Bhagavad Gita inspires them to live with integrity and devotion.

3. Becoming an Agent of God:

By spreading spiritual wisdom, one becomes a messenger of God’s love and compassion.

Example: Saints like Tukaram or Dnyaneshwar, who dedicated their lives to spreading the teachings of God, are timeless examples of this principle.

---

Additional Practical Examples:

1. Teachers and Spiritual Leaders:

A teacher who translates complex spiritual ideas into simple lessons for their students plays a divine role, much like a saint bringing sacred knowledge to the common people.

2. Hosting Spiritual Gatherings:

Organizing satsangs or kirtans that focus on the Gita’s teachings helps the community grow together in devotion.

3. Encouraging Daily Practice:

Someone encouraging friends or family to read a chapter of the Gita daily is performing a sacred duty and earns the Divine’s affection.

---

Summary:

This verse emphasizes the supreme importance of spreading spiritual knowledge. Krishna declares that the one who shares the teachings of the Gita with devotion and sincerity becomes His dearest devotee. Such a person not only uplifts others but also aligns their life with divine will. Saints like Tukaram and Dnyaneshwar exemplify this principle, dedicating their lives to guiding others toward liberation through the sacred teachings. The act of spreading divine wisdom is the greatest service to God and humanity.