6.23) तं विद्याद् दु:खसंयोगवियोगं योगसञ्ज्ञितम् |स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ||

 

तं विद्याद् दु:खसंयोगवियोगं योगसञ्ज्ञितम् |

स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा || 23||

Bhagvadgita adhyay(chapter) 6.23 sansktit shlok(verse) ,

6.23 Shlok(verse) arth.

Dnyaneshwaritil tyach sandarbhatil Ovi jashi ahe tashich sanga

Oviche explanation with different day today daily life examples

Tukaram Gathetil tyach sandarbhatil Ovi jashi ahe tashich sanga

Oviche explanation with different day today daily life examples

vistrut spashtikaran ani adhik udaharane dya

#######

भगवद्गीता अध्याय 6, श्लोक 23

संस्कृत श्लोक:

"तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम्।

स निश्चितेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा॥"

---

मराठी अनुवाद:

योग म्हणजे दुःखाच्या संयोगापासून पूर्णपणे मुक्त होण्याची अवस्था होय. हा योग दृढ निश्चयाने आणि विचलित न होता साधला पाहिजे.

---

अर्थ:

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण योगाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. योग म्हणजे केवळ शरीरसाधना नसून मन, आत्मा आणि दुःखापासून मुक्त होण्यासाठीची आध्यात्मिक साधना आहे. जगाच्या मोहातून आणि इच्छांमधून सुटका करून अंतर्मुख होण्याचा मार्ग म्हणजे योग. हा मार्ग दृढनिश्चय आणि एकाग्रतेशिवाय साध्य होऊ शकत नाही.

---

ज्ञानेश्वरीतील स्पष्टीकरण:

संत ज्ञानेश्वर ज्ञानेश्वरी मध्ये या योगाची तुलना जंगलातील प्रवासाशी करतात. ते सांगतात की, जसा प्रवासी काटेरी रस्त्यांवरून न थांबता आपल्या ठिकाणी पोहोचतो, तसेच योगसाधनेने मन दुःखांच्या ओझ्यातून मुक्त होते. आत्मा परमानंदाचा अनुभव घेतो.

ओवी (ज्ञानेश्वरी):

"मन जेव्हा बाहेरच्या गोष्टींमधून सुटते,

आणि स्वतःत स्थिर होते,

तेव्हा शांती लाभते,

जशी एकटा प्रवासी आपल्या गावी पोहोचतो."

---

दैनंदिन जीवनातील उदाहरणे:

1. दैनंदिन समस्यांवर मात:

एक कर्मचारी सततच्या कामाच्या ताणाखाली आहे असे गृहीत धरा. योग आणि ध्यानाच्या मदतीने त्याला मनःशांती मिळू शकते. त्याचा दृष्टिकोन बदलतो, आणि ताणाचा भार कमी होतो.

2. शोकावर विजय:

एखाद्याने प्रिय व्यक्ती गमावली असेल, तर योगाच्या माध्यमातून त्याला अंतर्मुख होऊन शांतीचा अनुभव घेता येतो. दुःख तात्पुरते आहे, हे त्याला समजते.

3. सवयींवर विजय:

सततच्या मोबाईल वापरासारख्या सवयींवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी योग उपयोगी ठरतो. साधनेच्या माध्यमातून मन वळवून साधेपणात आनंद शोधता येतो.

---

तुकाराम गाथेतील स्पष्टीकरण:

संत तुकाराम या श्लोकाला भक्तीशी जोडून सांगतात. त्यांच्या मते, जगातील दुःखांपासून मुक्त होण्यासाठी योग आणि भगवंताच्या चरणी समर्पण हाच मार्ग आहे. योग म्हणजे दुःख जाळून टाकणारी साधना आहे.

ओवी (तुकाराम गाथा):

"मनोमोहाचे बंध तोड,

अन् भगवंताशी मन जोड.

योग म्हणजे तो पवित्र मार्ग,

जो दुःखांना जाळून टाकतो."

---

संत तुकारामांच्या शिकवणीनुसार उदाहरणे:

1. अडचणींमध्ये श्रद्धा:

संत तुकाराम भगवान विठ्ठलावर दृढ विश्वास ठेवण्याचे महत्त्व सांगतात. एक शेतकरी दुष्काळातही आशा न सोडता भगवंतावर श्रद्धा ठेवतो आणि समाधान अनुभवतो.

2. इच्छा सोडून देणे:

तुकाराम इच्छांमुळे होणाऱ्या दुःखाची तुलना ओझ्याशी करतात. योगाच्या माध्यमातून या इच्छांना सोडून देऊन आयुष्य हलके आणि आनंदी करता येते.

---

सविस्तर माहिती आणि व्यावहारिक उपयोग:

1. दृढ निश्चय:

योगसाधनेसाठी निश्चय आवश्यक आहे. जसा एखादा गिर्यारोहक हिमालय चढताना अडथळ्यांवर मात करतो, तसाच योगीही साधनेत निष्ठावंत राहतो.

2. दुःखापासून मुक्ती:

दुःखाचे मूळ म्हणजे आसक्ती आणि इच्छा. योग या गोष्टींपासून मनाला दूर ठेवतो आणि आनंद मिळवतो.

3. मानसिक स्पष्टता आणि लक्ष:

यशस्वी योगसाधनेसाठी व्यत्यय टाळले पाहिजेत. जसे परीक्षेसाठी अभ्यास करणारा विद्यार्थी लक्ष केंद्रीत करतो, तसेच योगीला साधनेसाठी मन स्थिर करावे लागते.

4. सातत्यपूर्ण साधना:

जसा संगीतकार दररोज रियाज करतो, तसेच योगीनेही शरीर, मन आणि आत्म्याचे संतुलन साधण्यासाठी नियमित साधना करावी.

---

निष्कर्ष:

हा श्लोक दुःखांपासून मुक्ती आणि परमानंद प्राप्त करण्यासाठी योगाची महत्त्वपूर्ण भूमिका स्पष्ट करतो. संत ज्ञानेश्वर आणि तुकारामांच्या शिकवणींमधून हा योग दृढनिश्चय, समर्पण आणि शांतीचा मार्ग असल्याचे स्पष्ट होते. योगाची साधना केल्याने अंतर्गत शांतता आणि मोक्षाची अनुभूती मिळते.

########

########

Bhagavad Gita Chapter 6, Verse 23

Sanskrit Verse:

"Taṃ vidyād duḥkha-saṃyoga-viyogaṃ yoga-saṃjñitam |

Sa niśchayena yoktavyo yogo’nirviṇṇa-chetasā ||"

---

Translation:

Understand yoga to be the state of disconnection from the union with sorrow. This yoga must be practiced with firm determination and an undistracted mind.

---

Meaning in Context:

In this verse, Lord Krishna explains the transformative power of yoga as a means to break free from sorrow and suffering. Yoga is not just a physical practice but a spiritual discipline that helps one disconnect from worldly miseries. To achieve this, one needs perseverance, commitment, and mental clarity.

---

Explanation in the Context of Dnyaneshwari (Sant Dnyaneshwar’s Commentary):

Sant Dnyaneshwar, in his Dnyaneshwari, compares this practice of yoga to a traveler determined to cross a dense forest despite obstacles. He emphasizes that yoga leads to freedom from the burdens of worldly grief and desires. Through the practice of yoga, the soul attains liberation, much like a bird freed from the cage.

Ovi (Sant Dnyaneshwar's Explanation):

In poetic form, Dnyaneshwar explains:

"When the mind leaves the attachment to the external and settles within,

It finds peace like a traveler reaching their destination.

Just as one learns to walk steadily despite thorns on the path,

Determination is the key to mastering this yoga."

---

Explanation with Daily Life Examples:

1. Daily Challenges:

Imagine a person dealing with constant stress at work. By practicing yoga and mindfulness, they can detach their mind from the overwhelming thoughts and focus on inner peace. Gradually, they no longer feel burdened by the pressure, as their mental clarity allows them to navigate challenges calmly.

2. Loss and Recovery:

A person who has experienced the loss of a loved one can find solace through yoga and meditation. By turning inward, they realize that sorrow is temporary, and peace lies in connecting with the eternal Self.

3. Overcoming Habits:

Breaking free from addictive behaviors, like excessive use of technology, requires consistent effort and determination. Yoga teaches one to disconnect from these habits and find joy in simplicity.

---

Explanation in the Context of Tukaram Gatha (Sant Tukaram’s Perspective):

Sant Tukaram emphasizes surrender to God and consistent effort in spiritual practices as the path to liberation from sorrow. He describes yoga as a way to harmonize the soul with divine grace and inner peace.

Ovi (Sant Tukaram's Explanation):

"Detach your mind from worldly miseries,

And connect it with the bliss of God.

Yoga is the sacred practice

That burns away the sorrows like fire consuming wood."

---

Examples from Sant Tukaram’s Teachings:

1. Faith in Difficult Times:

Tukaram often spoke of unwavering faith in Lord Vitthal as a means to overcome life's struggles. For example, a farmer facing drought remains hopeful and devoted, finding solace in prayer and inner strength.

2. Letting Go of Desires:

Tukaram compares worldly attachments to a heavy load. By practicing yoga and surrendering to God, one feels light and free, much like a boat unanchored from the shore, ready to flow with the divine current.

---

Detailed Insights and Practical Applications:

1. Firm Determination:

Success in yoga requires a resolute mind. Like climbing a mountain, the journey may be challenging, but the view at the summit is worth every step.

2. Disconnection from Sorrow:

Yoga helps to identify the root of suffering—attachment and desires. By detaching from these, one attains freedom and bliss.

3. Mental Clarity and Focus:

To achieve mastery in yoga, distractions must be eliminated. This is similar to a student preparing for an exam who must remain focused despite temptations.

4. Commitment to Practice:

Just as a musician practices daily to master their instrument, a yogi must engage in consistent self-discipline to harmonize the body, mind, and soul.

---

Conclusion:

This verse teaches the transformative power of yoga, which helps one disconnect from sorrow and achieve inner bliss. Whether explained by Sant Dnyaneshwar or Tukaram, the emphasis is on determination, clarity, and surrender. Yoga, when practiced with dedication, becomes a gateway to ultimate peace and liberation.